29 kwietnia br. uczniowie z kl. 6, wraz z wychowawcą – p. Hubertem Steliga wybrali się na wycieczkę integracyjną, której towarzyszył przewodnik z Nadleśnictwa Leżajsk.
Pierwszym punktem programu po przybyciu do Nadleśnictwa i zapoznaniu z przewodnikiem, klasa mogła zobaczyć system monitoringu wizyjnego z funkcją wykrywania dymu obejmujący swoim zasięgiem obszar całego nadleśnictwa (powiat leżajski, łańcucki i fragment rzeszowskiego). Na system składa się 5 aluminiowych masztów kratownicowych o wys. ok 49 m zlokalizowanych w miejscowościach: Sarzyna, Wola Zarczycka, Zalesie, Zmysłówka, Brzyska Wola i 1 maszt o wysokości ok. 75 m w Leżajsku. Maszty służą jako konstrukcje wsporcze do urządzeń monitorujących. W celu prowadzenia obserwacji obrazu z kamer zamontowanych na masztach, zostało przystosowane i odpowiednio wyposażone pomieszczenie punktu alarmowo-dyspozycyjnego PAD w budynku administracyjnym Nadleśnictwa.
Kolejnym punktem programy wycieczki, było zwiedzanie nowo otwartej ścieżki edukacyjnej “Ostoje Bobrowe”, Jest to trasa edukacyjno-przyrodnicza położona na obrzeżach Leżajska, na terenie leśnictwa Jelna. Ma długość około 4 km, dzieci mogły zobaczyć siedliska bobrów, czy też budowane przez nich tamy.
Następnie udaliśmy się do uroczyska Kudłacz na obrzeżach Brzózy Królewskiej.
Na szczególną uwagę zasługują znajdujące się tam zbiorniki. W wyjątkowo pięknym zakątku docenionym już przez hr. Potockiego powstało 6 zbiorników w układzie kaskadowym. Dzięki nieregularnemu układowi linii brzegowej zastosowaniu urządzeń piętrząco - spustowych z dolnym przelewem i układem podwójnych szandorów całkowicie schowanych w ziemnej grobli uzyskano efekt zbiorników zbliżonych do naturalnych. Ciekawostką jest pojawienie się roślinności wodnej takiej jak m.in. Grzybień biały (Nymphaea alba L.) i Kotewka orzech wodny (Trapa natans L.). Pojemność obiektów wynosi 16 300 m3, koszt 348 800 zł.
We wszystkich zbiornikach budowanych i przebudowywanych w ramach projektów małej retencji rozwinęła się typowa roślinność związana z zbiorowiskami wodnymi. Zbiorniki były budowane z naturalnych materiałów, z nieregularnym układem dna i linii brzegowej. Dzięki takim rozwiązaniom zbiorniki wyglądają na naturalne.
Dzięki prowadzonym działaniom udało się spowolnić spływ powierzchniowy wody, zwiększyć bioróżnorodność (gatunki związane z środowiskiem wodnym m.in. takie jak łabędzie, kormorany, kaczki, karasie, szczupaki, liny, grzybienie białe, grążele żółte, kotewka orzech wodny, trzcina pospolita, pałka szerokolistna, strzałka wodna) zwiększyć lokalnie uwilgotnienie gleby i powietrza.
W 1923 roku w miejscu tragicznego wypadku, któremu rok wcześniej uległa hrabina Julia Zamoyska, zwana Dziuli (Rognieda Stecka - Olechnowicz ze Steczanki, herbu Radwan), wybudowano kaplicę z witrażem przedstawiającym Matkę Boską Ostrobramską. Obok w 1933 Alfred i Jerzy Potoccy ufundowali pamiątkowy głaz poświęcony Adamowi Zamoyskiemu.
Przez uroczysko płynie niewielki strumień, który przepływa przez nowo powstałe stawy.
Punktem kulminacyjnym wycieczki był przejazd do woliery głuszca w Brzózie Królewskiej, gdzie uczestnicy wycieczki mogli zobaczyć głuszca, a następnie wysłuchali bardzo ciekawego wykładu przez pracownika Nadleśnictwa Leżajsk Panią Annę Bukowską- opiekuna woliery.
Ośrodek Hodowli Głuszca
Nadleśnictwo Leżajsk słynie z cennych i unikalnych inicjatyw przyrodniczych. Na jego terenie istnieje, jeden z trzech działających w Polsce, ośrodek hodowli wolierowej głuszców. Na początku lat 90. XX wieku, myśliwi z miejscowych kół łowieckich: „Polana” - Lech Steliga i Stanisław Kosakowski oraz „Dzik” – Stanisław Bukowski, Stanisław Siuzdak i Eugeniusz Gwiazdowski, zainicjowali hodowlę zagrożonego całkowitym wyginięciem głuszca, z przeznaczeniem do wsiedleń i zlokalizowali ją w leśnictwie Zerwanka (obecnie Brzóza).
Głuszec europejski (Tetrao urogallus L.) występuje w Polsce w kilku oderwanych, izolowanych populacjach, których liczebność ciągle maleje. W ostatnim czasie jego populacja spadła poniżej 400 osobników, co spowodowało uznanie go za gatunek skrajnie zagrożony i wpisanie do „Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt”. Sprowadzono wówczas pierwsze głuszce do Leżajska i rozpoczęto jedyną w tym czasie w Polsce, półnaturalną hodowlę tego gatunku, zmierzającą do przywrócenia ich naturalnym biotopom leśnym. Koszty przedsięwzięcia przekraczały jednak możliwości finansowe inicjatorów, stąd też Nadleśnictwo Leżajsk, w 1994 roku, podjęło się dalszej hodowli i reintrodukcji. W tym samym roku nawiązano współpracę ze znanym ornitologiem z Akademi Rolniczej w Poznaniu – prof. Ryszardem Graczykiem, który został opiekunem naukowym hodowli. Według jego koncepcji, głuszcom należało zapewnić warunki jak najbardziej zbliżone do ich naturalnego środowiska przyrodniczego. Na terenie obiektu hodowlanego, o łącznej powierzchni około 1 ha, wybudowano małe boksy dla stada podstawowego, o powierzchni około 15 m2 każdy i wysokości około 2 m, w których umieszczono pojedynczo koguty. Boksy połączono ze sobą otworami, ale o średnicy umożliwiającej przejście jedynie kurom. Według tych założeń, kury miały możliwość doboru optymalnego partnera do rozrodu. Ponadto część kur miała możliwość gniazdowania i odchowywania wyklutych piskląt. Wykonano także duże woliery dla odchowanych ptaków, które obsadzono świerkiem i sosną, tworząc warunki zgodne z preferencjami siedliskowymi gatunku. Niestety, niewielkie efekty hodowlane w początkowym okresie istnienia hodowli sprawiły, że należało zmienić koncepcję i podejście do prowadzonej działalności. Wykorzystując doświadczenia innych hodowli, opracowano nową koncepcję oraz przeprowadzono konieczne prace modernizacyjne, zmierzające do poprawy warunków bytowania głuszców. Wykonane wówczas prace objęły odwodnienie, zmniejszające wilgotność siedliska i poprawiające ogólne warunki zoohigieniczne oraz podwyższenie wolier do wysokości około 4 m. W wolierach umieszczono poziome żerdzie, umożliwiające ptakom obserwację terenu i reagowanie w razie pojawiającego się potencjalnego zagrożenia. Polepszone warunki pomogły obniżyć poziom stresu osobników oraz wyeliminować nadmierne rozwijanie się pasożytniczych kokcidiów i nicieni, które do tej pory były głównymi przyczynami niepowodzeń hodowlanych. W 2000 roku nowym opiekunem naukowym ośrodka został profesor Roman Dziedzic z Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie.
Dalsze prace modernizacyjne przeprowadzono w 2011 roku, w oparciu o technologię zastosowaną w nadleśnictwie Wisła. We wschodniej części ośrodka wybudowano wówczas trzy duże, zadaszone, połączone z wybiegami boksy, przeznaczone dla stada podstawowego. Nowe warunki, w tym wybetonowane podłoże i okresowo wymieniany piasek oraz inne zabiegi pielęgnacyjne, zniwelowały występowanie infekcji endopasożytowych. W kolejnych latach kontynuowano inwestycje. W 2012 roku zbudowano, zgodnie z nowymi standardami, nową odchowalnię dla piskląt i trzy nowe boksy dla odchowu młodych głuszców w centralnej części hodowli. W 2013 roku wykonano drogę dojazdową do boksów, remont zadaszenia dwóch boksów w północnej części hodowli, a także zainstalowano system monitoringu w wolierach. Z uwagi na płochliwość ptaków, Nadleśnictwo czyni starania, aby ich obserwację prowadzić głównie za pomocą telewizji przemysłowej oraz Internetu.
W 2014 roku przebudowano ujęcie wody oraz zamontowano urządzenie do jej dezynfekcji, co wpłynęło na wyeliminowanie zagrożenia od bakterii z grupy coli, enterokoków oraz innych mikroorganizmów. W celu ograniczenia sytuacji stresowych, pojawiających się w wyniku podchodzenia drapieżników, hodowla została wyposażona w specjalne odstraszacze dźwiękowe. W 2015 roku przeprowadzono remont odchowalni w południowej części hodowli, przeznaczonej dla stada podstawowego, przyszłej linii lubelskiej głuszców.
Na efektywność hodowli ma wpływ wiele czynników, wśród których stworzenie optymalnych warunków środowiskowych, technicznych i higienicznych mają ogromne znaczenie. Nie mniej ważne jest także pochodzenie osobników, tworzących stado podstawowe. W swym naturalnym środowisku, głuszec zamieszkuje stare, bagienne lasy, gdzie człowiek ma utrudniony dostęp i występuje mniej drapieżników. Żywi się owocami leśnymi (żurawiną, borówkami) oraz ich pędami, pączkami i gałązkami drzew leśnych a także owadami, małymi gadami i płazami. Samiec (kogut) jest ptakiem pięknie ubarwionym, dużym, o wadze sięgającej 6 kilogramów. Ogólny ton jego upierzenia jest czarny z metalicznym zielonkawym połyskiem na piersi, białymi lusterkami na skrzydłach i karminowymi różami nad oczami. Samica (kura) jest skromnie, pstrokato ubarwiona i jest znacznie mniejsza (waży około 2 kilogramy). Nazwa głuszec pochodzi od jednej z faz jego pieśni tokowej (szlifowanie), kiedy to ptak całkowicie głuchnie na okres kilku sekund.
W leżajskiej hodowli początkowo utrzymywano głuszce pochodzenia rosyjskiego (z okolic Omska), lecz odmienność taksonomiczna sprawiła, że w 1996 roku zakupiono 10 ptaków z hodowli wolierowej w Niemczech. Uzasadnieniem tej zmiany było większe podobieństwo genetyczne do pochodzących z obszarów nizinnych Polski, co mogło wpłynąć na efektywność hodowli i wsiedleń w kraju. W dalszych latach stado podstawowe było zasilane niewielkimi ilościami ptaków z hodowli w Nadleśnictwie Wisła.
Głównym celem funkcjonowania Ośrodka Hodowli Głuszca jest przywrócenie wyhodowanych osobników ich naturalnym biotopom leśnym. Pierwsze leżajskie głuszce wsiedlano do naturalnych siedlisk w Nadleśnictwie Narol w styczniu i listopadzie 2001 roku w łącznej liczbie 13 oznakowanych obrączkami kogutów. W 2002 roku, 4 koguty zasiliły lokalną populację w Nadleśnictwie Ruszów (Bory Dolnośląskie). Przekazywane ptaki wpuszczano początkowo do woliery adaptacyjnej, by po pewnym czasie mogły rozpocząć życie na wolności. W tych nadleśnictwach, głuszce pochodzące z hodowli leżajskiej były widywane przez około 2 lata po wsiedleniu. Wyniki odchowu w ostatnich latach pozwoliły na przekazanie kilkudziesięciu ptaków do nadleśnictw Ruszów i Głęboki Bród. W latach 2013- 2016 do Nadleśnictw Ruszów przekazano łącznie 60 ptaków (2013 rok- 10 sztuk, 2014 rok- 7 sztuk, 2015- 11 sztuk i 2016 rok- 32 sztuki). Wspomniane Nadleśnictwo Głęboki Bród w 2015 roku otrzymało 18 głuszców, przekazując do ośrodka, pochodzącą z linii augustowsko – białoruskiej, parę głuszców (kurę i koguta). Ponadto w 2015 roku, w Lasach Janowskich odłowiono z dzikiej populacji koguta, a w 2016 roku kurę, które mogą stanowić początek hodowli stada podstawowego linii lubelskiej, z przeznaczeniem do wsiedleń w Puszczy Solskiej. W celu zminimalizowania efektu inbredu, w Instytucie Zoologii PAN w Warszawie, przeprowadzono badania genetyczne stada podstawowego leżajskiej hodowli. Na podstawie wyników opracowano specjalny program kojarzenia głuszców w hodowli wolierowej Nadleśnictwa Leżajsk, dzięki któremu możliwe jest precyzyjne kojarzenie osobników najmniej spokrewnionych.
Nadleśnictwo, w celu zwiększenia puli genetycznej stada podstawowego, planuje zakup ptaków z terenu Szwecji i Rosji, a także odłów z terenu Puszczy Solskiej 10 głuszców (2 koguty i 8 kur). W sferze inwestycji zakończono budowę: woliery (6 boksów) do prowadzenia hodowli „linii lubelskiej”, odchowalni piskląt oraz 2 boksów (izolatek) dla ptaków chorych lub przechodzących okres kwarantanny. W połowie 2019 roku oddano do użytku budynek z wolierą pokazową oraz wiatę do prowadzenia zajęć edukacyjnych.
Po wysłuchaniu ciekawego wykładu, na koniec przyszedł czas na klasowego grilla.
